و « قتال » ، مقاتله بود ، و مقاتله ميان دو كس باشد ، كالزار ( 1 ) كردن با يكدگر ، فعال به معنى مفاعله بود قياسى مطَّرد است ، و قتل نقض بنيه ( 2 ) حيات بود . و قوله : * ( فِي سَبِيلِ اللَّه ) * مراد جهاد است به اتّفاق . * ( وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّه سَمِيعٌ عَلِيمٌ ) * ، اى سميع لأقوالكم ( 3 ) عليم باحوالكم ( 4 ) ، بدانى كه خداى شنواست و دانا ، مىشنود كه شما چه مىگويى ، و داناست به احوال شما كه در اين تعلَّل كه مىكنى در تقصير در باب جهاد راست مىگوى ( 5 ) يا نه . و وجه اتّصال اين آيت به آيت مقدّم آن است كه ، خداى تعالى باز نمود كه : آنان كه ايشان از جهاد بگريختند ، با ايشان چه معاملت رفت . آنگه عقب آن جهاد فرمود تا ما را تنبيه باشد و تحذير از مثل حال ايشان ، اگر بگريزند يا تكاسل نمايند . * ( مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّه ) * ( 6 ) ، سفيان ثورى گفت چون اين آيت فرود آمد : مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها ( 7 ) ، رسول - عليه و على آله السّلام - گفت : رب زد امتي ، بار خدايا امّت مرا بيفزاى ! [ 324 - ر ] خداى تعالى اين آيت فرستاد ( 8 ) : * ( مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّه قَرْضاً حَسَناً ) * ، گفت : بار خدايا ! بيفزاى امّت مرا . خداى تعالى آن ( 9 ) آيت فرستاد : مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّه كَمَثَلِ حَبَّةٍ ( 10 ) - الاية ، گفت : بار خدايا ! بيفزاى امّت مرا ، خداى ، تعالى ( 11 ) آيت فرستاد : إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ ( 12 ) . « من » ، استفهامى است . و « ذا » اشارت است ، « الَّذي » اسمى موصول است و ما بعده صله اوست . معنى آن است كه كيست ( 13 ) كه قرض ( 14 ) دهد به خداى ؟ و علما خلاف كردند در معنى اين « قرض » . اخفش گفت : خداى ، قرض نه از

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها بجز لب : كارزار . ( 2 ) . مج ، وز ، دب : به نيت ، لب : بينه . ( 3 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر اى . ( 4 ) . آج ، لب ، فق ، مر : لأخوالكم . ( 5 ) . مىگوى / مىگويى ، مج ، وز ، دب ، مب ، مر : مىگوييد . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها قرضا حسنا . ( 7 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 160 . ( 8 ) . مب : فرو فرستاد . ( 9 ) . فق : ندارد ، ديگر نسخه بدلها : اين . ( 10 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 261 . ( 11 ) . دب ، مب اين . ( 12 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 10 . ( 13 ) . همهء نسخه بدلها بجز مر آن كس . ( 14 ) . همهء نسخه بدلها : قرضى .